عکسی قدیمی از تابلوی یکی از خیابان های درگز (از سال ۲۰۰۹ در پیش‌نویس وبلاگ مانده بود)!

قدیمی ترین مدرسه درگز

این مدرسه در سال 1294 تاسیس شده است!

عکسی قدیمی از تابلوی یکی از خیابان های درگز

نامه ای به نماینده شهر درگز

این نامه در تاریخِ؛ سوم مرداد نود و پنج، به شخص نماینده تقدیم شد.

به نام دادار دادگستر

کسی که برای کمک به برادر خود و سود رساندن به او اقدام کند،  پاداش مجاهدان در راه خدابه او داده خواهد شد.   «پیامبر اکرم ـ صلی الله علیه و آله ـ  ثواب الاعمال صفحه ی 340

نماینده ی محترم و  مردمی شهرستان درگز، در مجلس شورای اسلامی          

جناب آقای عبداله حاتمیان
با سلام و درود                                                                                                                                                

           با احترام، خدمت شما عرض می گردد؛ به راستی؛ «خدمت به سرزمین و وطن وظیفه ی هر انسان خردمندی است تا بدین گونه دین خود را به خاکش ادا کند»، انتخاب و ورود شما به مجلس به عنوان نماینده ی مردم درگز، حقیقتاً موجب  دلگرمی ، امیدواری و شادی مردمِ دانا، فرهیخته، مهربان و مظلوم درگز گردید.این امر، البته موجبِ مباهات مردم درگز است، اما مسئولیت زیادی را برای جنابعالی به وجود می آورد. چراکه؛ امید و اعتماد ما مردم در گرو اعمال شماست. بنابراین، این کوچک، وظیفه ی خود دانستم، از نماینده ی خودم، مطالبی را به شرح ذیل درخواست نمایم؛

            نخست ؛ به دلیل اهمیت موضوع ، از جناب آقای حاتمیان، درخواست می شود که؛ صرف نظر از عقیده و تفکر و مرام، از تجربه، تخصص، مشاوره و نظرِ تمام اقشار جامعه، از جمله؛ تحصیل کردگان در رشته های اقتصادی، فرهنگی، دینی و اجتماعی، صاحب نظران، سرمایه داران، کسبه و بازاریان، تجار و مدیران درگزی  و در سایر شهرها، نظرخواهی عمومی نموده  و بدون جهت گیری سیاسی و حزبی، در جهت پیشرفت شهر استفاده کنند .

                 

دوم؛ درخواست های اینجانب، جهت رشد و پیشرفت و توسعه یِ شهر درگز، در سه قسمت زیر مطرح می شود که عبارتد از؛ اقتصادی،‌اجتماعی و فرهنگی و دینی.

1ـ اقتصادی؛

                        همه ی ما نیک می دانیم که  پیشرفت مردم هر شهری در زمینه ای در پناه اقتصاد و معیشت  خوب به نتیجه خواهد رسید، لذا به دلیل اهمیت اقتصاد، ابتدا این مورد تشریح می گردد.

متاسفانه، شهرستان درگز، از لحاظ اقتصادی جایگاه واقعی خود را نداشته و در طول سالهای اخیر رشد مناسبی و در این زمینه به وجود نیامده است، بنابراین از نماینده محترم و مردمی می خواهم که بیشترتلاش و انرژی خود را صرف رفع مشکلات معیشتی مردم و به خصوص جوانان شهرمان کنند و هدف اصلی خود را از بین بردن فقر و تنگدستی قرار دهند.

موارد اقتصادی به شرح ذیل است؛

1/1- جاده؛

معضل جاده، از قدیم الایام مشکل بزرگ درگز بوده و هست، لذا، بحث ایجاد جاده ی جدید، مدت هاست مطرح شده، با این تفاسیر، از جناب حاتمیان می خواهم؛ جاده ای که در حال حاضر تنها راه ارتباطی، بین درگز و سایر شهرهاست؛  «جاده ی درگزـ قوچان» را به وضعیت مناسبی ارتقاء دهند تا علاوه بر کم کردن تصادفات جاده ای، لااقل تا ایجاد جاده ی جدید، بتوان استفاده ی مناسب را از آن برد، از جمله اینکه حمل و نقل تریلی ها را سامان دهی نموده، مثلاً؛ در ساعت های مشخصی، حرکت نمایند و یا تعداد مشخصی در جاده باشند، همچنین، در صورت عدم بهرهبرداری اقتصادی مناسب  از جاده ی ترانزیتی وفق نظر متخصصان، ترانزیت و رفت و آمد تریلی ها  را از طریق گمرک لطف آباد  کم نموده و یا کلاً مانع شود.

2/1-  جذب سرمایه و ایجاد کارخانه ها؛

             همانطور که می دانیم، شهر نخبه پرور درگز، سرمایه داران بزرگی در سراسر جهان دارد، اگر نماینده ی محترم، امنیت مالی برای آنها ایجاد کند، عده ای از آنها حاضرند در شهرستان سرمایه گذاری نمایند، بنابراین جذب سرمایه و سرمایه گذار را از جمله اهداف خود قرار دهند و همچنین است عدم اجازه ی خروج سرمایه و سرمایه گذار از شهر درگز! و ایجاد کارخانه های مختلف با توجه به پتانسیل شهر ئ تخصص جوانان و مدیران و توسعه  و فعال نمودن شهرک صنعتی نیز از جمله اهداف آن نماینده محترم باشد.

3/1- استفاده مناسب از پتانسیل گمرک لطف آباد؛

              گمرک لطف آباد، می تواند، نقشی تأثیرگذار در اقتصاد شهر داشته باشد. بنابراین از نیروهای متخصص مشاوره گرفته شود که چگونه می توان گمرک را به قطب اقتصادی تبدیل کرد. همچنین بر این مورد که آیا تبدیل شدن درگز به منطقه ی ویژه ی اقتصادی به نفع درگز است؟ اگر به نفع درگز است، کار آن شروع شود.آیا از لحاظ قوانین و مقررات امکانش هست درگز، منطقه ی آزاد اقتصادی شود؟ راههای آن بررسی شود و مدت زمان آن و تأثیرات مثبت و منفی آن بررسی شود.

4/1- گسترش کشاورزی و دامداری و وضعیت آب؛

              همانطور که آن بزرگوار می دانند، شغل عامه ی مردم درگز، کشاورزی و دامداری است، بنابراین با ارتباط لازم و قوی با ادارات تابعه، نظیر جهاد کشاورزی، شرایط لازم را در جهت کشت صحیح محصولات کشاورزی و انتخاب نوع کشت مناسب آب و هوا و زمین های مناطق مختلف، و کمک های آموزشی و حمایتی لازم به کشاورزان ، کشاورزی و دادمداری درگز را رشد و توسعه دهند.

با توجه به اینکه، آب مورد نیاز مردم درگز، از چند رودخانه تأمین می شود، از آن مقام محترم درخواست می گردد با ایجاد کار گروهی به صورت فوری، نسبت به تقسیم عادلانه ی آب جهت آبیاری کشاورزان اقدام لازم را انجام دهند، چرا که با زیر کشت رفتن بخشی از زمین های درگز برای محصول برنج! که محصولی است که نیاز به آب فراوان دارد، باعث می شود روستاهای پایین دست و سمت لطف آباد، از آب لازم بهره نداشته باشند و متأسفانه همانطور که می بینید، تعداد زیادی از روستاها، کاملاً خشک و بی آب شده وبعضی دیگر با مشکل کم آبی مواجه اند، این امر، علاوه برایجاد مشکلات اجتماعی و فرهنگی برای جوانان روستاها، باعث ایجاد جرم و بی کاری و فلج شدن اقتصاد و امنیت شهر می شود.

بنابراین از آقای حاتمیان می خواهم هر چه سریعتر نسبت به حل مشکل آب وتوزیع عادلانه ی آب بین همه ی روستاها اقدام لازم و قانونی را انجام دهند.

5/1- گردشگری؛

          درگز از لحاظ طبیعت گردی، پتانسیل خوبی برای جذب گردشگری دارد و در طول سالهای اخیر، تعداد زیادی گردشگر به تفرجگاه چهلمیر می آیند. بهتر است با گسترش مکانهای تفریحی و کسب درآمد از این امر، به اقتصاد شهر کمک شود.

6/1- رونق بازار کسب و کار کسبه ؛

            با ایجاد مراکز مختلف خرید و گسترش هدفمند بازار در نقاط مختلف شهر، و خروج تمرکز بازار از  خیابان امام خمینی، که به کم شدن اجاره ها مغازه ها و بالا رفتن سود فروشنده ها و ایجاد رغبت لازم برای توسعه ی مغازه ها، منجر شده و موجب ایجاد فضای رقابتی و اقتصاد سالم و اشتغال جوانان می شود.

7/1- صادرات؛

          با توجه به دارا بودن محصولاتی نظیر؛ برنج، کشمش، گردو، جارو، و نیاز کشور همسایه، به نظر می رسد، انعقاد قرارداد با شرکت ها و کارخانه های کشور همسایه، جهت صادرات این محصولات،  امکانپذیر باشد و از جناب آقای حاتمیان می خواهم که بر روی این موضوع با تشکیل کار گروه، کار کنند.

2ـ بخش اجتماعی؛

           شهر درگز، نیازهای اجتماعی زیادی دارد، ممکن است بعضی از مواردی که در ذیل می گویم در تعریف نیازهای اجتماعی به معنی علمی نگنجد! ولی جهت کوتاه شدن نامه، اجباراً آورده شده است؛

1/2- نیاز به شغل؛

               مردم درگز، با دارا بودند بالاترین درصد جوانان که خوشبختانه اکثراً، تحصیل کرده هستند، نیاز فراوانی به کسب و کار و شغل دارند. این امر علاوه بر رفع مشکلات اقتصادی جوانان، باعث افزایش میل به ازدواج و از بین رفتن روابط نا سالم و معضلات اجتماعی آن و در نهایت تحکیم بنیاد خانواده می گردد.

2/2- نیاز به مسکن؛

           متاسفانه، در شهر درگز، با توجه به اینکه شهر کوچکی است، قیمت مسکن در آن گران بوده و همچنین اجاره های مسکن نیز به همین نسبت گران است. بنابراین؛ با گسترش ساخت و ساز مسکن از طریق ایجاد شهرک های مسکونی مناسب و گسترش شهر ،  که ارتباط مناسب آن نماینده محترم با شورای شهر و شهرداری را می طلبد، موجب از بین رفتن این معضل می گردد.

3/2-  بیمارستان؛

         نیاز مردم به درمان و محرومیت مردم درگز به دلیل نامناسب بودن جاده و ناتوانی مالی در مراجعه به بیمارستانهای شهرهای درگز، مزید به این است که بیمارستان درگز، هم به صورت کمی و هم به صورت کیفی ارتقا پیدا کند و با ؟ و قرار دادن مدیران متخصص، بومی و دلسوز برای اداره ی آن، می تواند نقش به سزایی در سلامت جسمس و روانی جامعه و رضایت عمومی را داشته باشد.

4/2- ایجاد فضاهای مناسب برای تفریح، مطالعه و سرگرمی و ورزش نوجوانان و جوانان شهر؛

           همانطور که گفته شد، درگز، مردمی جوان دارد، این امر، باعث می شود که جوانان شهر، برای رشد علمی و اجتماعی و فرهنگی، نیاز به مکانهایی نظیر؛ باشگاههای ورزشی، کانون های فرهنگی و ادبی و  برگزاری مسابقات، مکانهایی برای دور هم بودن و غیره داشته باشند. بنابراین از جناب آقای حاتمیان درخواست می شود، برای جلوگیری از تلف شدن اوقات جوانان در امور بی اهمیت، فضای مناسب را برای مردم جوان شهرمان ایجاد نمایند.

3ـ فرهنگی و دینی؛

          جوان بودن مردم درگز، این نتیجه را دارد که؛ نماینده محترم، با ایجاد ارتباطات با ارگانهای فرهنگی، نظیر اداره ی ارشاد اسلامی، سازمان ورزش و جوانان، آموزش و پرورش، مراکز دینی و مساجد، سعی داشته باشد، شادابی و طراوت جوانان را حفظ نماید و به گسترش فرهنگ و مذهب آنها بیندیشد و آن را شکوفا و گسترش دهد.

بنابراین، برگزاری کنسرتها، تئاترها، و مراسمات وجشن ها، ایجاد گرو های موسیقی، تئاتر، شعر و غیره، گسترش برنامه های مساجد و ترغیب جوانان به شرکت در برنامه های مذهبی و مراسمات مذهبی، باعث پیشرفت فرهنگی و دینی شهر شود.

همچنین با هنرمندان و ورزشکاران، احترامات خاصه گذاشته شود و به انحامختلف از آنها حمایت شود. در مراسمات مختلف از آنها تقدیر شده و از لحاظ مالی به آنها کمک شود.

            علی ایحال، همانطور که در بالا گفتم، خوشبختانه، جناب آقای حاتمیان، مردی دلسوز، سختی کشیده و مردمی و پرتلاش و درگزدوست، صادق و معتمد است و انتخاب ایشان به عنوان نماینده، موجب ایجاد امید و دلگرمی در مردم درگز شده است، پرواضح است این خصایص باعث شده  که این کوچک به خود جسارت داده و این نامه را بنویسم، فلذا، مجدداً، عاجزانه از آن عالی مقام درخواست می گردد، نیرو و انرژی خود را صرف عمران و آبادای شهر و بهبود وضعیت اقتصادی و معیشتی و اجتماعی و فرهنگی مردم مهربان و دوست داشتنی شهرمان بکنند و هر چقدر می توانند از سیاسی کاری و حزب گرایی  دوری

نمایند و با دلی گشاده و قلبی پاک از تمام نیروهای متخصص و توان مند فارغ از گرایش سیاسی استفاده نمایند.

جسارتاً درخواست های فوق، توسط این جانب در طول مدت نمایندگی، پی گیری خواهد شد.

با سپاس
سینا پهلوان، شهروند درگزی       

آثار باستانی بندیان درگز

محوطه باستانی بندیان در شهرستان درگز در استان خراسان رضوی ایران قرار دارد و شامل بزرگ‌ترین گچ‌بری یافت شده از دوران ساسانی است.

این محوطه در سال ۱۳۶۹ در اثر کارهای تسطیح اراضی کشاورزی کشف شد و از سال ۱۳۷۳ تاکنون در دست حفاری و بررسی باستان‌شناسی است.

کارهای باستان‌شناسی در منطقه در حال حاضر شامل بررسی معماری معبد ساسانی که در فصل‌های پیشین حفاری شده است. تپه دیگری در دست حفاری است. یاریم تپه در جوار آن هنوز مورد کاوش قرار نگرفته است. این محوطه باستانی مساحتی حدود هزار متر مربع را در بر می گیرد.

این اثر تاریخی از بناهای دوره ساسانی محسوب می‌شود که در ۲کیلومتری شمال غرب شهرستان در کنار رودخانه درونگر واقع شده‌است وبه سبب آب بندی که در این ناحیه قرارداشته به بندیان معروف است.در نخستین فصل کاوش تالاری به ابعاد ۸×۱۰ متر خاکبرداری شد.که به احتمال زیاد دارای سقفی چوبی ومسطح بوده وبرفراز ستونها قرار داشته‌است.جالبترین قسمت تالار تصاویری است که به صورت گچبری دورتادور این تالار نقش شده است و کتیبه‌هایی به خط پهلوی نیز کشف گردیده‌است.این نقش‌ها وتصویرها موضوعات متعددی را بازگو می‌کنند از جمله شکار، جنگ، صحنه‌های مذهبی وتفویض قدرت که در همه آنها روح اعتقادی وایرانی متجلی است. آتشدان گچی زیبایی در مقابل تالار به آتشکده قرار دارد]

اهمیت گچ‌بری‌های بندیان نه به طولانی بودن، بلکه به محتوای آن است. این گچ بری ها بیش از ۱۰۰ متر مربع وسعت دارند و بخش مهمی از تاریخ دوره بهرام گور را به تصویر کشیده‌اند.

«مهدی رهبر»، باستان‌شناس و سرپرست کاوش‌های بندیان درگز درباره ویژگی این گچ بری‌ها می‌گوید: «گچ بری‌های داخل تالار آتشکده، پادشاهی بهرام گور و غلبه وی بر پادشاه هپتالی‌ها، قوم مهاجم شمال خراسان، را به تصویر کشیده‌اند. گچ بری‌های بجا مانده از دوره ساسانی، عموماً جنبه تزیینی یا تک چهره دارند. در حالی که آثار نقش شده بر دیوار آتشکده بندیان، ورق‌هایی از تاریخ این دوره به شمار می روند.»

مجموعه آثار بندیان درگز، علاوه بر آتشکده، کارگاه صنعتی، سازه‌ای وسیع با کاربری احتمالی مذهبی و حکومتی و برج خاموشی به عنوان راهنمای مسافرین را نیز شامل می شود.

منبع: ويكيپديا

--------

پی نوشت:

گردهمایی فیسبوکی های درگزی برای بازدید از بندیان

دو تار نوازی استاد یگانه

بخشی گری نادریولی از اولیا قلی بخشی

معرفی کتاب زیستن در زمین خارایی

مولف: پوریا (علی) پاکدل
ناشر: امید مهر
شابک: 9-018-154-600-978
قیمت:49000 ریال


پوریا پاکدل در قالب داستان، خاطراتی که از پدر بزرگش شنیده، بخش اعظمی از گذشته درگز را به تصویر می کشد. برای نوشتن کتاب زحمت زیادی کشیده شده است و خواندن آن برای هر درگزی لذت بخش است.

پلکان نادری

From Stairs Nader ُshah | پله های نادرشاه

From Stairs Nader ُshah | پله های نادرشاه

From Stairs Nader ُshah | پله های نادرشاه

پلکان نادری یکی از نام‌های یکی از آثار تاریخی دوره نادر شاه افشار در شهرستان درگز است. این راه مالرو وارابه رو در ارتفاعات دشوار الله اکبر ساخته شده است. این راه که به زبان ترکی رایج در محل به آن «نردبان یولی» می‌گویند در گردنه جنوبی الله اکبر کنار جاده شوسه و نزدیک آبادی کپکان قراردارد. در حدود ۵۵ خم و ۹۰۰ پله‌است که بر اثر تراش سنگ‌ها ایجاد شده‌است. درازی هر پله سه متر وپهنای آن سی سانتی متر وارتفاع آن سیزده سانتی متر است.

منبع: ویکی پدیا

چهلمیر

آرامگاه علامه شهرستانی

برای دیدن عکس های بیشتر و بزرگتر اینجا کلیک کنید.

قسمت دوم مثلهای ترکی درگز به کوشش وبلاگ بهاریه

مثلهاي تركي درگز (ابيورد باستاني) و شهرهاي شمال خراسان بزرگ "آتالر سؤزي" قسمت دوم

معرفی کتاب

به تازگی کتابی راجع به محیط اجتماعی درگز از ابتدا تا انقلاب ( دفتر اول: آموزش و پرورش)  توسط آقای فریدون پور احمدیان نوشته و منتشر شده است که مطالب و عکس های آن بسیار مفید و خاطره انگیز است. با تشکر از این همشهری عزیز و پرتلاش این کتاب گرانبها را معرفی و خواندن آن را به همشهریان درگزی توصیه می کنم.

سر شناسه: پور احمدیان فریدون 1324/

عنوان و نام پدید آورنده: مرز پر گهر «محیط اجتماعی درگز از ابتدا تا انقلاب» دفتر اول: آموزش و پرورش / فریدون پور احمدیان.

مشخصات نشر: مشهد مرز پر گهر 1388.

مشخصات ظاهری: 250 ص 21/5x 14/5 س م.

شابک: 9-1-90454-600-987

وضعیت فهرست نویسی: فیپا

موضوع: آموزش و پرورش- ایران- درگز- تاریخ.

رده بندی کنگره: 91388 پ 8 ر/ 2087 dsr

رده بندی دیویی: 8234/ 955

شماره کتابشناسی ملی: 1890749

----

موسسه فرهنگی هنر الله نظر

رقعی 1000 نسخه چاپ اول زمستان 1388

بهاء: 35000 ریال

دفتر نشر: مشهد- انتشارات مرز پر گهر

09153186577-05117298985

نمایندگی درگز: بلوار امام خمینی خیابان رضوان یک شماره 45-05825232057

درگز

ز ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

پرش به: ناوبری, جستجو

دَرگَز
درگز
اطلاعات
کشور :	ایران
استان :	خراسان رضوی
شهرستان :	درگز
بخش :	درگز
جمعیت : (۱۳۸۳)	۳۱٬۱۶۲
ارتفاع از سطح دریا :	۴۷۹ متر [۱]
پیش‌شماره تلفنی :	۰۵۸۲۵۲۲
وب‌گاه :	[۲]

درگز یکی از شهرهای استان خراسان رضوی در شمال شرقی ایران است. نام پیشین این شهر محمدآباد بود. به استشهاد مستندات تاریخی، درگز قبل از ورود اسلام به ایران مرکز حکومت اشکانیان بوده‌است و پیش از آن هخامنشیان نیز بر آن سیطره داشته‌اند.

در حدود سال ۲۴۳ قبل از میلاد وقتی که دارا پادشاه ایران در جنگ با اسکندر در اربل شکست خورد ، اسکندر به تعقیب او پرداخت و وی با ناحیه پارت یا خراسان کنونی پناهنده شد و در منطقه فعلی درگز به قتل رسید.

تیرداد پادشاه اشکانی وقتی به حکومت رسید در محل کشته شدن دارا با یادبود وی شهری به نام دارا بنا نهاد که بعدها درگز نامیده شد.

دارا در لغتنامه فرس قدیم به معنی پادشاه به کار رفته و از همین رو درگز را داراگرد نامیده‌اند. پس از سالها ، در حدود دویست سال قبل مطابق قرارداد آخان در ۱۲۷۲ هـ.ش مصادف با ۱۸۸۷ میلادی حاشیه حاصلخیز تجن تا نزدیکی عشق آباد ترکمنستان از این ناحیه جدا و ضمیمه ترکمنستان گردیده‌است.

بعدها در زمان آقا محمد خان قاجار این شهر دره گز یا محمد آباد نامیده شد که به تدریج به سبب کثرت استعمال دره گز به درگز تبدیل شد

درگز که تا تهران ۱۱۵۰ و تا مشهد ۲۵۵ کیلومتر فاصله دارد از شمال به مرز ایران و ترکمنستان از مشرق و جنوب شرقی به مشهد از جنوب به چناران و از مغرب به قوچان محدود و مختصات آن ۳۷ درجه و ۳۶ دقیقه عرض شمالی و ۵۹ درجه و ۶ دقیقه طول شرقی است. از اماکن دیدنی این شهر می‌توان به آب گرم الله‌اکبر و پارک ملی تندوره اشاره کرد.

فهرست مندرجات [نهفتن] ۱ تاریخچه ۲ جغرافیا ۳ اطلاعات جمعیتی ۴ جغرافیای تاریخی و پیشینه شهرستان درگز ۵ بناهای تاریخی ۶ منابع ۷ پیوند به بیرون

[ویرایش] تاریخچه

شهر درگز ، شهری با سابقه درخشان تاریخی ، شهری که قبلاً به نام ابیورد معروف بوده و در تاریخ فکر و تمدن اسلامی به تعدادی از اندیشمندان و بزرگان برخورد می‌کنیم که عنوان ابیوردی را با خود داشته‌اند . شهری که خاوران نام داشته و از مناطق باستانی پارتهای قدیم در خراسان بوده ،در ۳ کیلومتری همین شهر آثار و بقایایی موجود است که به پنج هزار سال قبل از میلاد می‌رسد ، یعنی سابقه شهرنشینی و مدنی درشهر درگز به حدو د هفت هزار سال پیش می‌رسد ، یعنی درگز وارث یک تمدن هفت هزار ساله می‌باشد . »

[ویرایش] جغرافیا

شهرستان درگز از جمله شهرستانهای شمال استان خراسان است که بین۲۹٫۵۸ تا۳۷٫۵۹طول جغرافیایی و ۴۳٫۳۷تا ۵۵٫۳۶عرض جغرافیایی واقع شده‌است .

از شمال به جمهوری ترکمنستان و از شرق به شهرستان مشهد ، از جنوب به شهرستانهای چناران و قوچان و از مغرب به شهرستان قوچان محدود است .

وسعت آن ۴۱۹۴ کیلومتر مربع معادل ۴/۱ درصد مساحت کل استان است . درگز در فاصله ۱۲۳ کیلومتری شهر قوچان و ۲۵۸ کیلومتری شهر مشهد قرار گرفته‌است . ارتفاع آن از سطح دریا ۴۸۰ متر می‌باشد .

این شهرستان با جمهوری ترکمنستان حدود ۲۵/۱۵۵ کیلومتر مرز مشترک دارد . شهرستان درگز عمدتاً کوهستانی می‌باشد و فقط دشت درگز در میان رشته کوههای هزار مسجد پست و هموار است . دو رودخانه دائمی به نامهای درونگرو حاتم قلعه ( زنگلانلو ) با آبی هر کدام حدود ۸۰۰ لیتر در ثانیه و دو رودخانه فصلی به نامهای کال شور صداقت و گرنی در آن جریان دارند .

در کتابها و منابع و اسناد تاریخی از درگز با نامهای داراگرد – نیسایا ( نساء ) آپاوارتاکی ابیورد و نساباورد و نسادرون و ابیورد و خاوران یاد شده‌است .

درگز از سال ۱۳۲۹ در تقسیمات کشوری شهرستان شده‌است .

شهرستان درگز دارای چهار بخش ( مرکزی ، چاپشلو ، نوخندان و لطف آباد ) شش دهستان ( تکاب ، قره باشلو ، میانکوه ، دیباج ، درونگر و شهرستانه ) ۴ شهر می‌باشد .

[ویرایش] اطلاعات جمعیتی

کل جمعیت شهرستان درگز۸۰۳۱۱ نفر می‌باشد . که از این تعداد جمعیت۴۳۷۴۵ نفر شهری و ۳۶۵۶۶نفر روستایی می‌باشند که ۵۵ درصد راجمعیت شهری و ۴۵ در صد را جمعیت روستایی تشکیل می‌دهند.

میزان موالید خام این شهرستان ۱۸٫۴ درصد و میزان مرگ خام آن ۶٫۸ درصد است که میزان رشد طبیعی جمعیت این شهرستان ۱٫۱ درصد است .

میزان تراکم نسبی یا نفر در کیلومترمربع شهرستان ۱۹٫۱۵ می‌باشد. از کل جمعیت شهرستان ۱٫۶ درصد را جمعیت زیر یک سال و ۷٫۵ درصد را جمعیت بالای ۶۵ سال،تشکیل میدهند.

[ویرایش] جغرافیای تاریخی و پیشینه شهرستان درگز

شهر و ناحیه درگز از دوران پیش از اسلام تاکنون داراگرد ، نسیایا ، آپاوارتاکن ، باورد ، ابیورد ، اتک ،نسایا ، نسا ، درون ، خاوران و دریجز نامیده می‌شده‌است .

ناحیه درگز در گذشته یکی از نقاط مهم باستانی پارت و خراسان بود که به موجب قرارداد ننگین آخال ۱۲۶۱ هـ . ش / ۱۸۸۲ م ، کنارة آباد و تاریخی آن ، از تجن تا نزدیکی عشق آباد ، از ایران جدا شده و جزء ترکمنستان گردید .

درباره نامگذاری این شهرستان ، تا کنون داوری‌های گوناگونی داده شده‌است . شماری گفته‌اند چون در این ناحیه بیشه و درخت گز زیادی وجود داشته ، به « دره گز » سرشناس شده‌است ، که این نامگذاری درست نیست .

داوری درست تر ، از سده ۳ پ . م ، یعنی زمان اشکانیان است . پس از آن که اشکانیان علیه سلوکیان برخاستند ، اشک اول ( ارشاک ) در ضمن نبرد کشته شد ، ولی برادرش تیرداد به پیروزی رسید و شهری به نام داراگرد ، در پارتیای اصلی بنیاد گذارد . آپاوارتاکن ، که بعضی آن را پارتیای اصلی و شماری پارتیای ویژه نوشته‌اند، به ناحیه شمال پارت گفته می‌شود.

پیرنیا بر پایه نوشته‌های تاریخ و جغرافی نگاران پیشین ، پارت اصلی را کوهستان و دشت کردان در خراسان و اتک و به بیان دیگر بین بیابان مشهد و کویر خوارزم دانسته‌است .

بنابراین نواحی درگز ، بجنورد ، اسفراین ، قوچان ، شیروان و کلات در قلمرو پارت اصلی قرار داشته‌است . ایزیدورخاراکسی که در سده ۳ پ . م می‌زیست ، محل شهر دارا را در شمال پارت تعیین کرده و به آن « آپاوارتانن » گفته‌اند . ژوستن ( سده ۲ پ . م ) محل این شهر را در دامنه کوه زاپاتنن و پلین ، دانشمند رومی ( سده ۱ پ . م ) در دامنه کوه آپاوارتن دانسته‌اند . ژوستن ،آپاروارتن ، کوه ابیورد که در گذشته باورت / بااورت و سپس باورد می‌گفتند ، دانسته‌است .

دایرة المعارف اسلامی ، ابیورد را سرزمین نیاکان اشکانی و محل شهر دارا را در آن جا تعیین کرده‌است . بنابراین بایستی شهر « دارا » در دامنه کوههای درگز قرار داشته باشد .

از آن جا که به گفته پلوتارک و تائیدهارولد لمب ، نویسنده کتاب قدم به قدم با اسکندر ، دارا ، آخرین پادشاه هخامنشی در این ناحیه کشته شده‌است ، اشکانیان نام پایتخت نخستین خود را « داراگرد » نهاده‌اند . « گرد » در روزگار کهن ، به معنای شهر بوده ، واژگان سیاوش گرد ، پیروزگرد ، بروگرد ( بروجرد ) ، بیژن گرد ، خسروگرد و… بیانگر نام سازنده و شهر است و داراگرد یعنی شهر دارا نیز روی همین معنا پدید آمده‌است .

در روزگار ساسانیان تغییرات زیادی در حد و حدود شهرهای این منطقه صورت می‌گیرد و ابیورد که شامل منطقه وسیعی بوده و تا دامنه کوههای درگز گسترده بوده‌است ، مرکزیت پیدا می‌کند .

حاکم ابیورد را « بهمنه » می‌نامیدند که به صلح تسلیم مسلمانان شد . پس از تسلط اعراب این سرزمین یکی از پایگاههای مهم مسلمانان قرار گرفت .

بعضی از محققان این چنین اظهار نظر کرده‌اند که در قلعه داراگرد که در زمان ساسانیان مرکز روحانیون زرتشتی و دارای ضرابخانه بوده‌است ، در اواخر قرن اول هجری قمری سکه ضرب شده‌است .

حدود منطقه ابیورد در این زمان از سرخس تا نسا گسترده بوده‌است . این سرزمین که در انتهای دشت قراقوم بر سر راه قبایل مختلف مهاجم دشتهای داخلی آسیا در ابتدای اولین خطه جلگه‌های حاصلخیز خراسان قرار گرفته است ، بنابر موقعیت طبیعی و نظامی از دیر باز محل کشمکشها و زد و خوردهای اقوام مختلف بوده‌است .

با سقوط سامانیان دفاع ولایات شمالی ایران در برابر حملات چادر نشین‌ها به سستی گرائید و هجوم صحرا نشینان آسیای مرکزی به خراسان فزونی گرفت . به روزگار سلطان محمود غزنوی ترکمانان ( غزان ) به منطقه نسا و ابیورد و درگز هجوم آوردند و در این شهرها سکنی گزیدند و ترکی شدن این نواحی آغاز گردید .

محققان محلی دوران سلجوقیان و اوایل خوارزمشاهیان را دوره شکوفایی خاوران ( ابیورد را از قرن ۴ به بعد خاوران می‌گفتند ) نامیده‌اند ، شیخ محمد شهرستانی ، انوری ابیوردی ، اسعد مهنه یی و … از این سرزمین برخاستند .

به همت اینان خاوران یکی از مراکز علمی شد .

به روزگار چنگیز ، پسرش « تولی » ابیورد را تصرف کرد و به نهب و تاراج اهالی پرداخت و آن شهر زیبا را که در آن عالمی از عمارات موج می‌زد با خاک یکسان نمود و اکثر مردم را از دم تیغ گذراند .

البته ابیورد در نهضتهای شیعه که در اواخر دوران بنی امیه در سراسر خراسان صورت گرفته بود سهمی بزرگ داشته‌است و نیز در قیامهای علیه حکام عباسی در قرن سوم هجری شرکت جستند .

در زمان خلافت هارون ۱۸۵ ق . شخصی به نام ابوالخسیب بر ضد عباسیان و عامل آنان در خراسان قیام کرد و بر ابیورد تسلط پیدا کرد .

این شهر با این همه عظمت و بزرگی پس از هجوم مغولان و بعد از او تیمور ورونق خود را از دست داد و از اواخر قرن هشتم که شهرها و آبادیهای این منطقه مورد تجاوز و اشغال ازبکان قرار گرفت دوران قدرت آن شروع گردید .

در اوایل عصر افشاری ساختن مسجد بزرگی در مولود آباد ( زادگاه نادر ) و برخی ساختمانها در شهر نشانی از گسترش و رونق درگز می‌باشد ، ولی ویرانی‌هایی که ناشی از تهاجمات اقوام همسایه بود ، همراه با عدم توجه حکومت مرکزی وخصوصاً جدایی قسمت آباد و تاریخی آن ( با ۹ هزار خانوار جمعیت و ۲۴ شهرک و روستا ) که نام ابیورد را نیز با خود دارد ، توانائی‌های این شهر را به فراموشی سپرد . اکنون اندک آثار به جا مانده در شهر درگز مربوط به حاشیه باز یکی از دامنه کوههای هزار مسجد ( درگز فعلی ) می‌باشد . در حالیکه آثار تاریخی بی نظیری از دورهاشکانیان و دوران اسلامی در آن سوی مرزها قرارگرفته‌است .

[ویرایش] بناهای تاریخی

بندیان درگز:

یکی از آثار تاریخی شهرستان درگز می‌باشد که در سال ۱۳۶۹ به دنبال خاکبرداری وتسطیح زمینهای زراعی شناخته شد ومقدمات کاوش منطقه از سال ۱۳۷۳ آغاز شد.این اثر تاریخی از بناهای دوره ساسانی محسوب می‌شود که در ۲کیلومتری شمال غرب شهرستان در کنار رودخانه درونگر واقع شده‌است وبه سبب آب بندی که در این ناحیه قرارداشته به بندیان معروف است .در نخستین فصل کاوش تالاری به ابعاد ۸×۱۰ متر خاکبرداری شد .که به احتمال زیاد دارای سقفی چوبی ومسطح بوده وبرفراز ستونها قرار داشته‌است .جالبترین قسمت تالار تصاویری است که به صورت گچبری دورتادور این تالار نقش شده استوکتیبه‌هایی به خط پهلوی نیز کشف گردیده‌است .این نقش‌ها وتصویرها موضوعات متعددی را بازگو می‌کنند از جمله شکار ، جنگ ، صحنه‌های مذهبی وتفویض قدرت که در همه آنها روح اعتقادی وایرانی متجلی است. آتشدان گچی زیبایی در مقابل تالار به آتشکده قرار دارد.

تپه خاخیان:

که در حدود ۷کیلومتری غرب شهر درگز در کنار جاده درگز – نوخندان قرار گرفته سفالهایی مربوط به هزاره اول قبل از میلاد در آن واقع است .این تپه دارای ۸متر ارتفاع و۵۳ متر طول و۳۷متر عرض می‌باشد.

تپه صاحبجان:

که در قسمت شمال غربی شهر درگز واقع است وساختمان تپه از بناهای قبل از اشکانی می‌باشد که در دوره ساسانی متروک شده‌است . خشت‌هایی که در آن بکار رفته ۴۵×۴۵ سانتی متر می‌باشد و۱۳ سانتی متر قطر دارند . این تپه از سمت شمال با بقعه سید( قدمگاه) همجوار است . تپه دارای ۱۵متر ارتفاع و۵۱ متر طول طول و۳۷ متر عرض دارد.

تپه غازان بیک:

که در روستایی به همین نام در کنار جاده به فاصله نیم کیلومتری راه شمسخی خان به درگز قراردارد که حدود ۷۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد . قبرستان شمسی خان متعلق به اقوامی است که در تپه غازان سکونت داشتند ومربوط به دوره پارتی وساسانی است .دخمه‌های موجود در غازان بیک احتمال اینکه قوم ماد در این منطقه نیز بوده تقویت می‌کند زیرا مادها دخمه نشین بوده‌اند.

نوروز تپه: در جنوب شهر درگز در بخش چاپشلو در کنار آبادی ینگه قلعه قرارگرفته این تپه که در کناره جنوبی جاده آسفالته درگز به چاپشلو قرار دارد متعلق به قرون ۳و۴ هجری قمری می‌باشد.

تپه یوخار قلعه:

این تپه در ۱۲ کیلومتری غرب شهر درگز قرارگرفته که تا اواخر دوره ساسانی وحتی در دوره اسلامی آباد ومسکونی بوده‌است.این تپه متعلق به هزاره پنجم قبل از میلاد بوده‌است. سفال‌های منقوش ما قبل تاریخی آن از هزاره پنجم قبل از میلاد شروع شده وتا اواخر دوره ساسانی واسلامی از تپه استفاده می‌شده‌است. تپه یوخار قلعه دارای قسمت‌های مختلفی است که در جبهه‌های غربی آن بیشتر آثار سکونتهای ما قبل تاریخ ودر شرق آن دوره‌های تاریخی ودر بالای آن آثار دوره اسلامی مشاهده می‌شود .این تپه‌ها در حاشیه ابادی قره قوینلو واقع شده‌است. یارم تپه:

این تپه شامل آثار اولین سکونت اقوام دوره ما قبل تاریخ وروزگار باستان در دشت است وظاهرا این اقوام از هزاره پنجم قیل از میلاد در این محل ساکن شده ومدارج ترقی را تا اواخر دوره ساسانی در این جلگه پیموده‌اند . یارم تپه به علت سکونت‌های مداوم شکل مرتب ومنظمی را ندارد.تمدن یارم تپه را می‌توان معرف تمدن شمال شرقی ایران که تاکنون مطالعه گسترده‌ای درمورد آن نشده‌است. برخی از نقوش برروی سفال‌ها منحصر به فرد بوده ودارای خصوصیات ومشخصات محلی می‌باشد این تپه تاریخی در حدود ۵۰۰ متری غرب بندیان ودر مجاورت رود درونگر قراردارد. پلکان نادری :

یکی از آثار تاریخی وکارهای برجسته نادر شاه افشار در این شهرستان راه مالرو وارابه رو در ارتفاعات صعب العبور ودشوار الله اکبر است که نشانه عزم واراده نادری می‌باشد .این راه که به گویش محلی به آن نردبان یولی می‌گویند در گردنه جنوبی الله اکبر کنار جاده شوسه ونزدیک آبادی کپکان قراردارد .در حدود ۵۵ خم و۹۰۰ پله‌است که براثر تراش سنگها ایجاد شده‌است .درازی هر پله سه متر وپهنای آن سی سانتی متر وارتفاع آن سیزده سانتی متر است در کمرگاه کنار پلکان سه کتیبه مربوط به این اثر وجود دارد . فقط در یکی از کتیبه‌ها ( هو ، محمد زمان) ودر دیگری ( نصرمن ا…) دیده می‌شود.

امامزاده محمد دیباج:

از امامزاده‌های این شهرستان امامزاده محمد دیباج که در آبادی شیلگان از توابع بخش لطف آباد درگز ودر کنار مرز ایران وترکمنستان مقبره‌ای به نام امامزاده محمد وجود دارد . محمد فرزند امام جعفر صادق ملقب به ابوجعفر که در سال ۱۴۴ ه ق در مدینه چشم به جهان گشود . تبار مادرش خدیجه به امام حسین (ع) می‌رسد وچون کسی بود که بنا به درخواست وتایید مردم حجاز به حکومت نشست .اورا امیرالمومنین نامیدند .وبه سبب زیبایی اندام وچهره به او لقب دیباج دادند .محمد درجرجان درگذشت ومامون برای او نماز خواند این واقعه در سال ۲۰۳ ه.ق اتفاق افتاد.

بقعه ابوالمعجن :

ابوالمعجن از مردان نامدار ومتنفذ دوره جاهلیت بود که از ابتدا از در ستیز با اسلام درآمد وبعد با قبیله خود به پیامبر گروید وجزء صحابه درآمد . شاعری مطبوع الشعر وکریم وصاحب روایت بود ودر شرب خمر افراط می‌کرد . به خاطر شراب خواری حد خورد وتبعید گردید . ولی گویند تا بدان پایه به اسلام ایمان داشت که در جنگ قادسیه از تبعید گاه گریخت وخود را به کارزار رسانید . اورا دستگیر وزندانی کردند.هیچ دور نیست که ادامه فعالیتهای ابوالمعجن در درگز صورت گرفته باشد. زیرا قلعه زرین وکوه باورد را محل جنگهای او برشمرده‌اند. اگر دامنه زرین کوه در ۲۲ کیلومتری غرب درگز به فاصله ۲۰ کیلو متری در جاده درگز به درونگر پیش برویم در شرق آبادی جلفا به بقعه‌ای می‌رسیم که مردم آن را ابوالمعجن می‌خوانند . این بقعه عبارتست از یک محوطه بزرگ که در آن درختی دیده می‌شود ودر انتهای حیاط ، ایوان وسپس اطاق بزرگ ۱۰×۵ متری می‌باشد که هشت متر آن را برآمدگی به نام قبر ابوالمعجن تشکیل می‌دهد. از سال وفات وانتهای عمر ابوالمعجن اطلاع دقیقی در دست نیست.

قدمگاه:

در قسمت شمال غربی شهر درگز مقابل تپه باستانی صاحبجان بقعه ووآرامگاه سید ابراهیم فرزند سیدمحمد که از سادات وصالحان قرارگرفته . در بازدیدی که از محل انجام شده تنها سنگ قبری سیمانی ملاحظه گردیده که برروی آن نوشته شده بود «آرامگاه سید ابراهیم ولد سید محمد» وهمچنین تصویر یک شانه برروی سنگ حک گردیده بود .بنا به اعتقادات اهالی منطقه اتاقی گنبدی شکل به مساحت تقریبی ۸×۶متر مربع وبر کنار جاده درگز به ارتیان قرارگرفته که امروز متصل به شهر درگز گردیده‌است.

زیارتگاه سید قاضی سلطان:

در شمال غربی شهر درگز در دو کیلومتری غرب آبادی ارتیان نزدیک آبادی خاخیان بقعه‌ای دیده می‌شود که در وضع فعلی سرتاسر بنا را تالاری تشکیل می‌دهد که پشت تالار دو اتاق قرار گرفته‌است . اتاق اول پیش بقعه واتاق دوم خود مزار می‌باشد. در غرب وپشت بقعه ساختمان‌هایی است که به نظر می‌رسد روزی اباد بوده‌اند سنگ قبر این مزار به نام میر قاضی سلطان است ومعلوم نیست از کدام طبقه شخصیت‌های خاوران است .مردم این منطقه میرقاضی سلطان را از صالحان واولیاء خدا می‌دانند ومعتقدند کسانی که دارای گلو درد هستند با ریختن ماست بر روی سنگ رلیسیدن آن با زبان شفا می‌یابند از آن رو به آن قاتقلی امام می‌گویند.

بقعه علامه شهرستانی:

در بخش نوخندان یعنی حدود ۱۷ کیلومتری شمال غربی شهر درگز وبه فاصله یک کیلو متری غرب ابادی حضرت سلطان بقعه علامه شهرستانی صاحب کتاب الملل والنحل وجود دارد .بنای این ساختمان که ۵۸ متر طول و۳۷ متر عرض دارد ومتعلق به دوره تیموری می‌باشد.

امامزاده سید یوسف:

حدود ۱۰ کیلومتری جنوب غربی درگز در حاشیه شمال غربی آبادی سادات زیارتگاهی وجود دارد که به امامزاده سید یوسف مشهور است . این زیارتگاه مورد اقبال اهالی قرارگرفته وسید یوسف را از صالحان واولیای خدا می‌دانند که در اکثر موارد حاجاتشان را برآورده می‌کند . بنای این ساختمان متعلق به قرن ۱۳و۱۴ هجری می‌باشد.

زیارتگاه علی بلاغ:

در آبادی جان عزیز وسط کوه علی بلاغ چشمه‌ای جاری است که به آن چشمه علی چشمه علی بلاغ می‌گویند . از جاده قوچان به درگز ابتدای منطقه درونگر یعنی ۸۰ کیلومتری غرب درگز جاده فرعی شوسه‌ای به سمت زیارتگاه علی بلاغ جاری می‌شود . مردم منطقه معتقد هستند که در یکی از جنگها گذر امام علی (ع) به این منطقه افتاده وآب چشمه را متبرک ساخته‌است . اما این مطلب نمی‌تواند واقعیت باشد.

آرامگاه صید علی خان درگزی:

صید علی خان درگزی از شعرای معروف متاخر واستادادیب نیشابوری وملک الشعرای بهار می‌باشد که از بنیان گزاران مکتب ادبی واجتماعی وسیاسی معروف واصحاب سراچه بود . آرامگاه رو به ویرانی شاعر واستاد گرانمایه که به سبک ابنیه دوره قاجار ساخته شده در گورستان قدیمی شهر می‌باشد.

غار قزلق:

از نمونه غارهای این منطقه غاز قزلق یا غار دیو است که در ۲۲ کیلومتری جنوب شرقی درگز بعد از روستای قزلق در نیمه راه ارتفاعات شازی وکانی گاز قرار داردواز محل‌های اعتقادی ودیدنی درگز است که دارای ۳ درب ورودی در کف دره ونیمه‌های بلند می‌باشد . طول غار حدود یکصد کیلومتر دارای دو دالان می‌باشد. نوع غار از غارهای آهکی است که احتمالا در دوران عصر حجر مورد استفاده انسانی بوده‌است.

غار شادمینه(شادمهنه):

واقع در ۱۶ کیلومتری غرب درگز در ۳۰۰ متری علامه شهرستانی که بقایای دژ نظامی مربوط به قرن پنجم ودوره سلجوقی می‌باشد.

موزه حیات وحش:

این موزه درچهل کیلو متری جنوب غربی شهرسان درگز درپارک ملی تندوره(چهلمیر)قراردارد

[ویرایش] منابع

اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳خ.

[ویرایش] پیوند به بیرون

محوطه باستانی بندیان درگز [۳]